حسن حبيبى ومحمد باقر وثوقى

392

بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي )

مدتى در قلعهء ميرانى محصور بود ، تا آنكه با پادرميانى عده‌اى قرار بر آن شد كه هر يك از دو برادر در مقام امامت بر مسقط و عمان حكومت كنند ، فقط بدان شرط كه عزّان قلعهء ميرانى را در اختيار خود داشته باشد ، اما سرانجام بين دو برادر به هم خورد و مأموران سلطان ، قلعهء ميرانى و سپس مطرح را تصرف كردند . پس از گردن نهادن عزّان به حكومت سلطان ، او هم حكومت صحار و رستاق را به عزّان تفويض كرد . مخالفان صيد سالم در سال 1285 ق . / 1869 م . عزّان بن قيس را به امامت برگزيدند ، اما عدم شناسائى رسمى فرمانروائى او از طرف بريتانيا ، شورش‌هاى داخلى ، مخالفت قبايل ، جنگ و صلح با وهابيان و امثال آن ، باعث بىثباتى حكومت وى شده و سرانجام در جنگى كه در شوال 1287 ق . / ژانويه 1871 م . در مطرح ، بين صيد تركى و عزّان بن قيس درگرفت ، عزّان كشته شد . ( تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، ص 400 ؛ عمان ، پيشين ، صص 142 - 145 ) . على بن خليفه : خليفه بن سعيد در سال 1291 ق . / 1875 م . درگذشت و از خود چهار فرزند به نام‌هاى على ، عبد اللّه ، محمد و كامله باقى گذاشت . على بن خليفه ، پس از پدر در لنگه به حكومت رسيد . حكومت او مصادف با حكمرانى يحيى خان معتمد الملك و فرهاد ميرزا معتمد الدوله در فارس بود . در نهايت ، شيخ يوسف نامى از طايفهء قواسم كه تربيت‌شدهء او بود ، در بيست و هفتم ذيقعدهء سال 1295 ق . / 1878 م . در مركز حكومت او را به قتل رسانيد و جسد او را كه فرزندى نداشت در آتش سوزاند . ( سرزمين‌هاى شمالى پيرامون . . . ، پيشين ، صص 195 - 196 ؛ سفرنامهء سديد السلطنه ، پيشين ، ص 605 ) . عميد الملك ، احمد خان نوائى ( دريابيگى ) : در سال 1264 ق . / 1848 م . پس از به سلطنت رسيدن ناصر الدين شاه ، شورشى در شيراز رخ داد كه با اعزام احمد خان نوائى ، نايب ايشيك آقاسىباشى به شيراز ، قائله ختم ، و شورش به كلى فرونشانده شد . در اين هنگام ، بهرام ميرزا ( معزّ الدوله ) عموى شاه به حكومت فارس تعيين و احمد خان به تهران بازگشت و مورد توجه ميرزا تقى خان امير كبير صدر اعظم واقع شد ، و چندى بعد به سمت ژنرال كنسول ايران در تفليس كه عنوانش كارپردازى بود ، تعيين شد و تا سال 1268 ق . / 1852 م . در اين سمت باقى بود تا اينكه در اين سال قاسم خان پسر دوستعلى خان اول ( معير الممالك ) كه بعدها ملقب به والى شد به جاى وى به تفليس مأمور و روانه گرديد . در سال 1269 ق . / 1853 م . به حكومت تبريز و پس از مدتى به حكومت بوشهر منصوب شد . احمد خان كه در سال 1273 ق . / 1857 م . حاكم بوشهر و بنادر خليج فارس بود ، لقب دريابيگى را گرفت ، و در سال 1279 ق . / 1863 م . براى بار دوم حاكم بوشهر شد . وى در سن 36 سالگى درگذشت . ( فارسنامهء ناصرى ، پيشين ، ج 2 ، ص 818 ؛ بامداد ، پيشين ، ج 1 ، ص 105 ) . قشمى ، عبد الرحمن : عبد الرحمن قشمى ، ضابط جزيرهء قشم ، كه در سال 1270 ق . / 1854 م . در جريان تصرف قلعهء بندر عباس در رابطه با ماجراى حملهء اعراب به رهبرى صيد ثوينى به اين بندر و درگيرى آن‌ها با نيروهاى ايرانى به رهبرى عبد الباقى ميرزا و عبد اللّه خان صارم الدوله به قتل رسيد . ( حقايق الاخبار ناصرى ، پيشين ، ص 136 ) . قوام الدوله ، ميرزا محمد مستوفى : قوام الدوله ، فرزند ميرزا محمد تقى قوام الدوله آشتيانى ، از مستوفيان صاحب نام و رجال سرشناس ايران عصر قاجار بود . در سال 1265 ق . / 1849 م . به پيشكارى حمزه ميرزا حشمت الدوله والى آذربايجان منصوب و در سال 1268 ق . / 1852 م . ملقب به قوام الدوله شد . در 1272 ق . / 1856 م . بجاى ميرزا فضل اللّه وزير نظام ، به پيشكارى فريدون ميرزا ، حاكم خراسان تعيين شد و تا 1276 ق . / 1860 م . در اين سمت باقى ماند . پس از دو سال خانه‌نشينى در سال 1278 ق . / 1862 م . به وزارت سلطان حسين ميرزا جلال الدوله حاكم اصفهان منصوب و در اين سمت باقى ماند تا آنكه در اواخر سال 1280 ق . / 1864 م . تغيير مأموريت داده ، بجاى محمد ناصر خان ظهير الدوله به پيشكارى و وزارت ظل السلطان منصوب شد . قوام الدوله در سال 1282 ق . / 1866 م . به دليل شورش اهالى عليه وى معزول و در سال 1283 ق . / 1867 م . به سمت وزارت گمركات منصوب شد . در سال 1288 ق . / 1872 م . به عضويت دار الشوراى دولتى درآمد و در همين سال - دورهء صدرات ميرزا حسين خان مشير الدوله - وزير محاسبات شد . قوام الدوله در محرم سال 1290 ق . / 1874 م . در تهران درگذشت . ( حقايق الاخبار ناصرى ، پيشين ، ص 65 ؛ سفرنامهء سديد السلطنه ، پيشين ، ص 80 ؛ المآثر و الآثار ، پيشين ، ج 2 ، صص 486 - 487 ؛ مستوفى ، پيشين ، ج 1 ، ص 93 ) . قوام الملك ( سوم ) ، محمد رضا خان شيرازى : پسر سوم ميرزا على محمد خان ، قوام الملك دوم ، در سال 1268 ق . / 1852 م . در شيراز متولد شد . وى در سال 1288 ق . / 1872 م . به سمت كلانترى و بيگلربيگىگرى فارس تعيين شده ، و در سال 1301 ق . / 1884 م . پس از درگذشت پدرش لقب قوام الملك را گرفت . محمد رضا خان قوام الملك را پس از درگيرى با حسين قلى خان نظام السلطنه ما فى ( والى فارس ) و محمد تقى ميرزا ركن الدوله ( برادر ناصر الدين شاه ) به مدت يك سال به تهران تبعيد كردند ، اما در آنجا از